Hayır, barkod bir ürünün orijinal olduğunu kanıtlamaz. Ambalajdaki EAN-13 barkodu ürünün türünü tanımlayan bir numaradır; aynı numara sahte ürünün ambalajına da basılabilir ve kasada gerçeği gibi okunur. Barkodun ilk haneleri de ürünün hangi ülkede üretildiğini göstermez. Barkod sorgusunun işe yaradığı tek durum, numaranın hiç kayıtlı olmaması ya da başka bir şirkete ait çıkmasıdır.
Barkod aslında ne işe yarar?
Perakendede kullanılan barkod, GS1 sisteminde GTIN olarak adlandırılan bir ürün numarasını taşır. Bu numara bir ürün tipini tanımlar: aynı marka, aynı içerik, aynı ambalaj boyutu. Raftaki yüz şişenin hepsi aynı barkodu taşır. Barkodun görevi kasada fiyatı bulmak, stoku saymak ve siparişi doğru ürünle eşleştirmektir; tek tek ürünleri birbirinden ayırmak için tasarlanmamıştır.
Telefonlardaki barkod okuma uygulamaları da aynı sınırın içinde çalışır. Okuttuğunuz numarayı bir ürün veri tabanında arar ve bulduğu adı, görseli ya da fiyatı gösterir. Ürünün adının doğru çıkması, numaranın o ürüne ait olduğunu gösterir; elinizdeki paketin o ürünün gerçek bir örneği olduğunu göstermez. Bu veri tabanlarının bir kısmı kullanıcı katkısıyla oluşur ve her zaman marka sahibinin verisini yansıtmaz.
869 ile başlayan barkod Türk malı olduğunu gösterir mi?
Göstermez. Barkodun ilk üç hanesi, numarayı tahsis eden GS1 üye kuruluşunu belirtir. GS1'in ön ek listesinde 868 ve 869 aralığı GS1 Türkiye'ye aittir; 869 ile başlayan bir barkod, numaranın GS1 Türkiye üzerinden alındığını gösterir.
GS1'in kendi açıklaması da bu yöndedir: üye şirketler ürünlerini dünyanın herhangi bir yerinde üretebildiği için ön ek menşe ülkesini belirlemez. Türkiye'de kayıtlı bir şirketin yurt dışında ürettiği ürün de 869 ile başlayabilir, yabancı bir şirketin Türkiye'de ürettiği ürün de başka bir ön ek taşıyabilir. Üretim yeri barkodda değil, etiketteki menşe ve üretici bilgisinde aranır.
Barkod sorgulama siteleri ne gösterir?
GS1'in "bu barkod kime ait" türündeki sorgulama hizmetleri ve benzer siteler, numaranın hangi şirket adına kayıtlı olduğunu gösterir. Sahte ürün üreten biri taklit ettiği markanın gerçek barkodunu ambalaja aynen basabileceği için sorgunun üç olası sonucu farklı anlamlar taşır:
- Numara kayıtlı değil: ürünü şüpheli saymak için güçlü bir gerekçe.
- Numara başka bir şirkete ya da ürüne ait: aynı derecede güçlü bir uyarı.
- Numara doğru marka ve ürüne ait: orijinallik hakkında bir şey söylemez; sahte ürün de bu sonucu verir.
Üçüncüsü en sık karşılaşılan sonuçtur ve yanlış güvenin kaynağı da odur.
Seri numarası ya da karekod daha fazlasını söyler mi?
Bazı ürünlerde barkodun yanında birim başına benzersiz bir seri numarası ya da bu numarayı taşıyan bir karekod bulunur. GS1'in iki boyutlu barkod standartları ürün numarasının yanında son kullanma tarihi ve seri numarası gibi bilgilerin de kodlanmasına imkân verir. Böyle bir kod tek bir birimi tanımladığı için üreticinin kaydıyla karşılaştırıldığında barkoddan fazlasını söyler. Ama o da bir baskıdır ve kopyalanabilir; kopyası ilk okumada gerçeği gibi görünür.
Tüketici bunun yerine ne yapmalı?
Barkoddan daha fazla bilgi veren kontroller satıcıya ve markaya dairdir: satıcının markanın resmi mağazası ya da yetkili satıcısı olup olmadığı, markanın kendi sitesinde bir doğrulama yöntemi sunup sunmadığı, ambalajdaki üretici bilgisi, parti numarası ve tarihlerin birbiriyle tutarlı olup olmadığı. Bu kontrolleri ve şüphe durumunda atılacak adımları sahte ürün nasıl anlaşılır yazısında topladık.
Kod eklemeden doğrulama mümkün mü?
Barkodun ve basılı kodların ortak sınırı, ambalajdan bağımsız bir bilgi olmalarıdır: kopyalandıklarında kopya da aynı bilgiyi taşır. Grafex ambalaja yeni bir kod, karekod ya da etiket eklemez; baskı yöntemine uygun, gözle görülmeyen bir imza mevcut ambalaj tasarımının kendisine işlenir. İmza markaya özel bir anahtardan üretilir. Tüketici, bayi ya da firma ekibi ürünü akıllı telefondaki uygulamayla okuttuğunda imzayı taşımayan ya da anahtarla eşleşmeyen ambalaj orijinal sonucu almaz. Uygulamanın markanın kendi adıyla sunulup sunulamayacağı gibi soruların cevapları sık sorulan sorular sayfasında.

