Evet, hologram etiket taklit edilebilir. Renkli yazıcı, tarayıcı ya da kamerayla çoğaltılamaz, ama orijinalinden mekanik olarak kopyalanabilir, benzeri üretilebilir ya da gerçeği başka bir ambalaja taşınabilir. Asıl zayıflık çoğu zaman teknik değildir: tüketici ve bayi orijinal hologramın neye benzediğini bilmediği için benzer parlaklıkta bir etiket onların gözünde yeterli olur.
Hologramın güçlü olduğu nokta nedir?
EUIPO'nun teknoloji rehberine göre güvenlik hologramları, kırınıma dayalı optik cihazlardır; gösterdikleri görüntü ışığa ve bakış açısına göre değişir. Rehber, hologramların renkli yazıcı, tarayıcı veya kamerayla çoğaltılamayacağını belirtir. Dolayısıyla ambalajı tarayıp yeniden basan bir kopyacı hologramı bu yolla elde edemez. Bu gerçek bir engeldir ve hologramın ambalajda bu kadar yaygınlaşmasının nedenlerinden biridir.
Engel yalnızca sıradan kopyalama için geçerlidir. Kaunas Teknoloji Üniversitesi araştırmacıları, kaydedilmiş bir hologramın başka bir malzemeye bastırılarak çoğaltılabildiğini, hologramın seri üretiminin de bu özelliğe dayandığını anlatıyor ve hologramların da taklit edilebildiğini hatırlatıyor.
Hologram hangi yollarla taklit edilir?
| Yol | Nasıl yapılır | Ne gerektirir | Kim fark edebilir? |
|---|---|---|---|
| Mekanik çoğaltma | Orijinal hologramın yapısı başka bir malzemeye aktarılır | Ekipman ve orijinal örnek | Referansı olan uzman |
| Benzer optik etiket | Aynı görüntü aynen alınmaz, benzer bir hologram üretilir | Hologram üreticisine erişim | Referansla karşılaştıran kişi |
| Sızan gerçek etiket | Fazla üretim ya da stok kayıt dışına çıkar | Tedarik zincirinde bir boşluk | Etiket kontrolü fark etmez, sayım gerekir |
| Yeniden kullanım | Gerçek etiket kullanılmış ambalajdan sökülüp başka ürüne takılır | Sökülebilir etiket | Kurcalanma izi varsa kontrol eden |
Türkiye'den bir örnek: 2018'de sekiz ilde yürütülen sahte tarım ilacı soruşturmasına dair haberde, şüphelilerin ambalaj, etiket ve hologramdan içeriğe kadar bütün aşamaları yüksek hacimde üretecek bir yapı kurduğu aktarılıyor. Yani hologram, bu ölçekteki bir yapı için aşılmaz bir eşik sayılmıyor.
Sorun neden tekniği aşmaktan çok kontrol edendedir?
EUIPO rehberi kritik bir şartı açıkça yazıyor: hologramın doğrulanması için orijinalinin bilinmesi gerekir, çünkü iki hologram arasındaki fark ancak karşılaştırmayla görülür. Rehber, her değişiklik ve güncellemenin de hesaba katılması gerektiğini ekler. Pratikte bunun üç sonucu vardır:
- Referans sahada yoktur. Tüketicinin elinde karşılaştıracağı bir örnek bulunmaz. Bayide ve saha ekibinde de çoğu zaman yoktur.
- Görünür olan öğrenilebilir. Açık güvenlik özelliğinin avantajı herkesin görmesidir; taklitçi de neyi taklit edeceğini görür.
- Kontrol iz bırakmaz. Gözle yapılan kontrol kayıt üretmez; hangi bölgede kaç şüpheli etiket çıktığı marka tarafına ulaşmaz.
Europol ve EUIPO'nun 2022 tehdit değerlendirmesi de genel olarak benzer bir noktaya işaret eder: sahte ambalaj pek çok durumda gerçeğinden ayırt edilemiyor ve bazı ihlaller bu yüzden fark edilmiyor.
Bunlar hologramı değersiz yapmaz. Rafta görünür, ürünün korunduğu mesajını verir ve sıradan kopyacıyı eler. Hologramın ambalaj sürecine etkisini ambalaj güvenlik özellikleri yazısında karşılaştırdık. Burada önemli olan, hologramın tek başına orijinalliği kanıtladığı varsayımından çıkmaktır.
Hologram seçerken neyi sormak gerekir?
- Kim, neyle karşılaştıracak? Kalite ekibi, bayi ve tüketici için ayrı cevap yazın. Bayi kontrol edecekse referans örnek ya da tanıtım kartı kimde olacak?
- Ana kalıp kimde? Hologramın master ve kalıp hakları ile iş bitince nerede saklanacağı sözleşmede yer almalı.
- Stok nasıl sayılıyor? Üretilen, teslim edilen, fire olan ve imha edilen etiket adetleri her iş için raporlanmalı. Aynı mantığı fazla basım yazısında anlattık.
- Sökülünce ne oluyor? Yeniden kullanım riski varsa etiket söküldüğünde iz bırakmalı ya da parçalanmalı.
- Tasarım değişince ne oluyor? Eski ve yeni hologram bir süre birlikte piyasada olur. Kontrol edenlere hangi sürümün geçerli olduğu nasıl duyurulacak?
- Kayıt nerede kalıyor? Gözle kontrolün sonucu raporlanacaksa bunun için ayrı bir kanal gerekir.
Hologramla ne birlikte kullanılır?
Her katman farklı bir soruya cevap verdiği için birlikte kullanım yaygındır:
| Soru | Hologram | Kurcalanma göstergesi | Ölçülebilir görünmez katman |
|---|---|---|---|
| Rafta caydırıcı mı? | Evet | Kısmen | Hayır |
| Ambalaj açıldı mı? | Hayır | Evet | Hayır |
| Araç gerekiyor mu? | Referans gerekir | Hayır | Telefon ve uygulama |
| Sonuç kayda geçiyor mu? | Hayır | Hayır | Evet |
Görünmez katmanların nasıl çalıştığını ve kopya karşısındaki davranışlarını dijital filigran yazısında anlattık.
Grafex hologramın yanında nerede durur?
Grafex'in görünmez imzası ek etiket gerektirmez; mevcut ambalaj tasarımının içine yerleşir ve mevcut hatta basılır. Hologramın yerine geçmesi şart değildir: hologram rafta görünür kalırken, imza akıllı telefonla okunur ve sonuç tarih ve konumla kayda geçer. İmza markaya özel bir anahtardan üretildiği için imzayı taşımayan ya da anahtarla eşleşmeyen ambalaj doğrulamada orijinal sonucu almaz. Kapsam çözümler sayfasında.
Kaynaklar
- EUIPO, Anti-counterfeiting and anti-piracy technology guide: Security Holograms
- Kaunas University of Technology, Combating counterfeiting: advanced hologram protection (19 Mart 2024)
- TRT Haber, 200 milyon lira değerinde sahte tarım ilacı ele geçirildi (24 Kasım 2018)
- Europol ve EUIPO, Intellectual Property Crime Threat Assessment 2022


